Tag Archives: Oaxaca

cywilizacje – Mixtec (Mistekowie), Meksyk

Kultura Mixtec               Meksykmixtec mapa

„mieszkańcy krainy chmur”

Mistekowie (Misztekowie, Mixtekowie) – grupa rdzennych mieszkańców Meksyku, zamieszkująca górskie tereny i doliny obecnego stanu Oaxaca, a także stany Guerrero i Puebla, w południowym Meksyku.

Wczesny okres rozwoju kultury Misteków charakteryzuje się względnie spokojnymi zmaganiami z Zapotekami o kontrolę nad terenami Oaxaca. Od ok. 700 r. Mistekowie powiększyli teren zasiedlenia, opanowując centra kultury Zapoteków oraz rozpoczynając integrację państewek (Coixtlahuaca, Achiutla, Teozacoalco, Tilantongo, Tlaxiaco, Yanhuitlán, Tututepec). Mistekom nigdy nie udało się stworzenie wielkiego imperium, a ich terytorium podzielone było na małe państewka rządzone przez niezależnych władców. Jedyny okres potęgi przypada na  XII wiek (1011-1063), kiedy to wyruszając ze swojej stolicy Tilantongo, podbili południowe Puebla i Tututepec na wybrzeżu Pacyfiku. Przed początkiem XIV w. Mistekowie zajęli opuszczone przez Zapoteków Monte Albán, największe miasto kultury zapoteckiej. W końcu zostali podbici przez Azteków i weszli w skład ich imperium.

Dziś prawdziwi Mistekowie wyjechali do różnych części Meksyku i Stanów Zjednoczonych. W ostatnich latach duży exodus ludności autochtonicznej z Oaxaca (np. Zapotec i Triqui), pojawił się jako jeden z najbardziej licznych grup Indian w Stanach Zjednoczonych. Duża społeczność Misteków przebywa w miastach przygranicznych Tijuana,  San Diego, w Kalifornii i Tucson, Arizona, Baja California.

Język Misteków (10 dialektów) szacuje się, że jest na używany przez około 500.000 osób, z czego około 20 procent mieszka w USA. Większość mówiących po mistecku również używa języka hiszpańskiego.

Cała kultura mistecka była wstępem dla kultury azteckiej. Ich bogowie byli tymi samymi bogami co aztecków, a znaki były te samyme, co na subskrypcjach azteckich.

Mistekowie zajmowali się rolnictwem i tkactwem artystycznym. Byli znanymi i cenionymi artystami Mezoameryki, specjalizując się głównie w przedmiotach ze złota i turkusów.

Turquoise mosaic mask. Mixtec-Aztec, 1400-1521 CE. Muzem Brytyjskie

Najważniejszą spuścizną po Mistekach są kodeksy, zapisane na skórze jelenia i korze drzewnej oraz w formie epopei ludowych śpiewanych przez lud. Najbardziej znana opowieść z Mixtec Codices jest ta mówiąca o Panu Ośmiu Jeleni (nazwany od dnia w którym się narodził), którego prawdziwie używane imię to Pazur Jaguara. Był on potężnym władcą w Oaxaca w 11 wieku. Pisano o nim jego epickiej historii w kilku innych kodeksach (kodeks Bodleya oraz kodeks Zouche-Nuttall). Pazur Jaguara był tym, który podbił i zjednoczył większość regionu Mixteca.

przykład kodeksu Mixteków

przykład kodeksu Mixteków

W kodeksach można znaleźć daty urodzin, ślubów książąt, ich podbojów oraz zgonów. Wielu książąt przeistoczyło się później w bogów azteckich a walki ziemskie w zmagania bogów. Świetnym przykładem może być władca Tizoc przeobrażony w boga Huitzilopochtli. Z kodeksów odczytano datę panowania pierwszego władcy 9 Vieno-Craneo-de-Pietra, urodzonego 692 r n.e. Mistekowie oddawali cześć bogom różnych zawodów i bóstwom lokalnym. Za święte miejsca uznawali jaskinie, a do najważniejszej należała Apoala, gdzie jak głoszą legendy z głębi ziemi wyszli, zrodzeni z drzewa, pierwsi władcy: kobieta i mężczyzna.

Mistekowie czcili pierwotnie wielu bogów. Jednym z najważniejszych był bóg słońca Tonatiuh („Ten, Który Czyni Dzień”) oraz bóg kukurydzy Cohuya, bóg życia i rozrodczości  Nituayuta, bóg deszczu, wody i piorunów Tzahui (będący tym samym wariantem Tlaloka), bóg myśliwych Qhuav oraz bóg płodności Hituayuta oraz bóg kupców i handlu Yozotoyua.  Ważną boginią była Wichaana, stwórczyni ludzi i ryb. Uważana była za patronkę rybaków. Jej mąż, Cozaana, był natomiast bogiem rybaków i myśliwych. Mistekowie czcili również, w świętym mieście Achiuta, wielki szmaragd, nazywany „sercem ludu”. Kultywowali astronomię, posługiwali się dokładnym kalendarzem i używali pisma hieroglificznego, odmiennego od pisma Olmeków, Majów i Zapoteków.

Podczas ceremonii religijnych były oddawane krwawe ofiary, najczęściej w tym celu zabijano jeńców wojennych.

Prace rzemieślników Mixteckich, którzy produkowali prace w kamieniu, drewnie i metalu, były szanowane w całej starożytnej Mezoameryce.

 

 

 

http://pl.wikipedia.org/wiki/Mistekowie

http://en.wikipedia.org/wiki/Mixtec_people

http://en.wikipedia.org/wiki/File:CodexZoucheNuttallMixtecBritishMuseum20050108_CopyrightKaihsuTai.jpg

http://ling.wisc.edu/~macaulay/bib.mixtec.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Mixteca_Alta_Formative_Project

http://www.mixteco.org/History_of_the_Mixtecs.html

bibliografia, spis wybranych pozycji:

Abrams, H. Leon Jr. 1984. The Mixtec People: A Glance at their Background, Their Condition a Quarter of a Century Ago, & Their Position Today. University of Northern Colorado Museum of Anthropology, Miscellaneous Series, No. 57.

Ayre, Linda. 1977. La Población Mixteca en el Estado de Oaxaca Según el Censo de 1970: Un Análysis Preliminar. Estudios de Antropología e Historia, 6. Oaxaca: Centro Regional de Oaxaca, Instituto Nacional de Antropología e Historia.

Byland, Bruce E. & John M.D. Pohl. 1994. In the Realm of 8 Deer: The Archaeology of the Mixtec Codices. Norman: University of Oklahoma Press.

Coronado Suzán, Gabriela. 1987. Persistencia Linguistica y Transformación Social: Bilinguismo en la Mixteca Alta. Mexico City: Secretario de Educación Pública.

Nicholson, H.B. 1966. The Problem of the Provenience of the Members of the „Codex Borgia Group”: A Summary. Summa Antropologica: En Homenaje a Roberto J. Weitlaner, pp. 145-158. Mexico: Instituto Nacional de Antropología e Historia

Pohl, John M.D. 1994. The Politics of Symbolism in the Mixtec Codices. Vanderbilt University Publications in Anthropology. Nashville, Tennessee: Vanderbilt University, Department of Anthropology.

Spores, Ronald (ed.). 1992. Colección de documentos del Archivo General de la Nación para la Etnohistoria de la Mixteca de Oaxaca en el siglo XVI. Vanderbilt University Publications in Anthropology. Nashville, Tennessee: Vanderbilt University, Department of Anthropology.

Artykuły, spis wybranych pozycji:

Balkansky, Andrew K., Gary M. Feinman, and Linda M. Nicholas. 1997. Pottery Kilns of Ancient Ejutla, Oaxaca, Mexico. Journal of Field Archaeology 24 (2):139-160.

Balkansky, Andrew K. 1998. Urbanism and Early State Formation in the Huamelulpan Valley of Southern Mexico. Latin American Antiquity 9 (1):37-67.

Balkansky, Andrew K., Stephen A. Kowalewski, Verónica Pérez Rodríguez, Thomas J. Pluckhahn, Charlotte A. Smith, Laura R. Stiver, Dmitri Beliaev, John F. Chamblee,Verenice Y. Heredia Espinoza, and Roberto Santos Pérez. 2000. Archaeological Survey in the Mixteca Alta of Oaxaca, Mexico. Journal of Field Archaeology 27 (4):365-389.

Balkansky, Andrew K., Veronica Perez Rodriguez, and Stephen A. Kowalewski. 2004. Monte Negro and the Urban Revolution in Oaxaca, Mexico. Latin American Antiquity 15 (1):33-60.

Balkansky, Andrew K., and Michelle M. Croissier. 2009. Multicrafting in Prehispanic Oaxaca. Archeological Papers of the American Anthropological Association 19 (1):58-74.

Borah, Woodrow. 1951. Notes on Civil Archives in the City of Oaxaca. The Hispanic American Historical Review 31 (4):723-749.

Burland, C.A. 1957. Ancient Mexican Documents in Great Britain. Man 57:76-77.

Chance, John K. 1976. The Urban Indian in Colonial Oaxaca. American Ethnologist 3 (4):603-632.

Chance, John K., and William B. Taylor. 1977. Estate and Class in a Colonial City: Oaxaca in 1792. Comparative Studies in Society and History 19 (4):454-487.

Chance, John K. 2009. Marriage Alliances among Colonial Mixtec Elites: The Villagomez Caciques of Acatlan-Petlalcingo. Ethnohistory 56:91-123.

Cristensen, Alexander F. 1998. Colonization and Microevolution in Formative Oaxaca, Mexico. World Archaeology 30 (2):262-285.

Feinman, Gary M., Sherman Banker, Reid F. Cooper, Glen B. Cook, and Linda M. Nicholas. 1989. A Technological Perspective on Changes in the Ancient Oaxacan Grayware Ceramic Tradition: Preliminary Results. Journal of Field Archaeology 16 (3):331-344.

Joyce, Arthur A. 1991. Period Social Change in the Lower Rio Verde Valley, Oaxaca, Mexico. Latin American Antiquity 2 (2):126-150.

Joyce, Arthur A. 1994. Late Formative Community Organization and Social Complexity on the Oaxaca Coast. Journal of Field Archaeology 21 (2):147-168.

Joyce, Arthur A., and Marcus Winter. 1996. Ideology, Power, and Urban Society in Pre-Hispanic Oaxaca. Current Anthropology 37 (1):33-47.

Nagengast, Carole, and Michael Kearney. 1990. Mixtec Ethnicity: Social Identity, Political Consciousness, and Political Activism. Latin American Research Review 25 92):61-91.

Perez Rodriguez, Veronica. 2006. States and Households: The Social Organization of Terrace Agriculture in Postclassic Mixteca Alta, Oaxaca, Mexico. Latin American Antiquity 17 (1):3-22.

Spores, Ronald. 1964. The Genealogy of Tlazultepec: A Sixteenth Century Mixtec Manuscript. Southwestern Journal of Archaeology 20 (1): 15-31.

Spores, Ronald. 1974. Marital Alliance in the Political Integration of Mixtec Kingdoms. American Anthropologist 76 (2):297-311.